Feeds:
Bài viết
Bình luận

Archive for the ‘Tín ngưỡng – Tôn giáo’ Category

Tượng Chúa Kitô trên đỉnh núi Nhỏ nhìn từ đỉnh hải đăng Vũng Tàu. Ảnh: Phanxipăng

Tượng Chúa Kitô trên đỉnh núi Nhỏ nhìn từ đỉnh hải đăng Vũng Tàu. Ảnh: Phanxipăng

Dự phóng tương lai

Điêu khắc gia Văn Nhân, tác giả pho tượng Chúa Kitô trên núi Nhỏ ở Vũng Tàu cũng chính là người đã sáng tạo pho tượng Mẹ La Vang được Ban Thường vụ Hội đồng Giám mục Việt Nam chọn đặt tại linh đài Mẹ La Vang nơi Trung tâm Thánh Mẫu toàn quốc ở xã Hải Phú, huyện Hải Lăng, tỉnh Quảng Trị vào năm 1998. Mẫu tượng ấy thể hiện phong thái Việt Nam, được nhân bản rất nhiều để dựng trong bao giáo đường quốc nội lẫn hải ngoại. Hình chụp tượng Mẹ La Vang lại được phổ biến rộng rãi thông qua nhiều phương tiện truyền thông.

Tác giả tượng Mẹ La Vang nơi Trung tâm Thánh Mẫu toàn quốc ở tỉnh Quảng Trị cũng là người tạc tượng Chúa Kitô trên núi Nhỏ ở Vũng Tàu: Văn Nhân. Ảnh: Phanxipăng

Tác giả tượng Mẹ La Vang nơi Trung tâm Thánh Mẫu toàn quốc ở tỉnh Quảng Trị cũng là người tạc tượng Chúa Kitô trên núi Nhỏ ở Vũng Tàu: Văn Nhân. Ảnh: Phanxipăng

Tượng Chúa Kitô do Văn Nhân tạc bấy lâu nay được các quày lưu niệm trên núi Nhỏ bày phiên bản bằng nhựa, kích cỡ to nhỏ khác nhau với biểu giá: 4.000đ, 5.000đ, 7.000đ, 11.000đ và 47.000đ.

Trên núi Nhỏ, hiện mặt hàng giải khát bày bán chỉ có nước khoáng và nước tinh khiết. Thiển nghĩ ban quản lý nên kinh doanh thêm cà phê, nước ngọt, cùng một số thức ăn nhẹ; đồng thời nên phát hành một số ấn phẩm liên quan, ví dụ lịch và bưu ảnh, bưu thiếp.

Linh mục Phêrô Trần Văn Huyên & Phanxipăng. Ảnh: Thiện Hằng

Linh mục Phêrô Trần Văn Huyên & Phanxipăng. Ảnh: Thiện Hằng

Tương lai, khu vực tượng Chúa Giêsu Kitô ở Vũng Tàu sẽ có thêm những hạng mục gì mới? Linh mục Phêrô Trần Văn Huyên cho biết:

– Còn lắm công việc cần thực hiện. Phải tích cực trồng thêm nhiều cây xanh, nhiều hoa trên núi Nhỏ. Ven đường lên núi, sẽ đặt thêm loạt tượng be bé và phù điêu, sẽ làm thêm các liếp nhà để khách tạm nghỉ chân mà ngồi ngắm cảnh. Giữa đường, mong được dựng ngôi nhà nguyện khang trang. Có ý kiến đề nghị rằng đôi khẩu thần công hai bên tượng Chúa cần lợp mái bảo quản, từ trên cao nhìn xuống thì thấy hai mái che như hai đoá bông hồng xinh xắn. Đặc biệt, sẽ bàn bạc kỹ lưỡng với các cơ quan hữu trách để nếu khả thi thì trổ lối giúp du khách xuống thăm căn hầm là phần độc đáo của di tích lịch sử – văn hoá nơi đây đã được xếp hạng.

– Hiện nay, du khách muốn vào lòng tượng phải tuân thủ quy định: buổi sáng từ 7 giờ rưỡi đến 11 giờ rưỡi, buổi chiều từ 13 giờ rưỡi đến 17 giờ. Du khách bây giờ cũng chưa được lên núi ban đêm. Sau này, khung thời gian ấy ắt thay đổi?

Nghe tôi hỏi vậy, linh mục Phêrô Trần Văn Huyên vui vẻ đáp:

– Trước mắt, Hội đồng giáo xứ Vũng Tàu dự tính phương án mở cửa suốt ngày để quý khách có thể vào lòng tượng buổi trưa. Về lâu về dài, sẽ lắp đặt hệ thống chiếu sáng thoả đáng, rồi đề nghị chính quyền cho phép mọi người thoải mái lên núi ban đêm. Hy vọng mọi sự được tiến triển nhanh chóng, thuận lợi. ♥

Leo núi Nhỏ, lên vai tượng Chúa, ngắm biển Đông. Ảnh: Phanxipăng

Leo núi Nhỏ, lên vai tượng Chúa, ngắm biển Đông. Ảnh: Phanxipăng

  • Phanxipăng

Đã đăng:

  • Thế Giới Mới 780 (21-4-2008) & 781(28-4-2008)
  • Kiến Thức Ngày Nay 754 (20-7-2011)
  • Chim Việt Cành Nam 45 (1-12-2011)

Read Full Post »

Tiếp tục thi công

Tháng 4-1975, tượng Chúa Giêsu Kitô vừa được đúc xong thì đất nước thống nhất. Vì nhiều lý do, mọi công việc trên núi Nhỏ phải tạm ngừng.

Đô thị Vũng Tàu lần lượt trực thuộc nhiều đơn vị hành chính khác nhau: tỉnh Đồng Nai, rồi đặc khu Vũng Tàu – Côn Đảo, rồi tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu. Tượng Chúa Kitô trên núi Nhỏ gặp những mối nguy hại đáng báo động: dây đồng thu lôi bị mất cắp, đá dưới chân núi bị khai thác bừa bãi. Sau bao lần gửi đơn xin tái thiết tượng Chúa Giêsu trên núi Nhỏ, Phêrô Trần Văn Huyên – linh mục quản xứ Vũng Tàu từ tháng 5-1975 đến nay – cùng các tu sĩ và giáo dân vô cùng phấn khởi khi nhận công văn số 233/QĐ-UB do Chủ tịch UBND tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu là ông Nguyễn Văn Hàng ký ngày 28-1-1992: “Cho phép linh mục Trần Văn Huyên, chính xứ Vũng Tàu, được sửa chữa, tu bổ lại tượng Chúa trên núi Nhỏ”.

Từ ngày 4-11-1992, núi Nhỏ lại rộn ràng dựng xây. Điêu khắc gia Văn Nhân định cư tại Hoa Kỳ trở về quê nhà nhằm chỉ đạo các học trò hoàn tất tác phẩm nghệ thuật mang ý nghĩa tâm linh mà bản thân ông quá ưng ý. 4 mặt bệ tượng được trang trí bởi 4 bức phù điêu, trong đó 2 bức đã hoàn tất trước ngày 30-4-1975, Văn Nhân tiếp tục làm thêm 2 bức nữa. 4 bức phù điêu đó diễn tả cảnh 3 vị đạo sĩ phương Đông đến bái lạy Chúa hài đồng giáng sinh, cảnh bữa tiệc chia tay giữa Chúa Giêsu với 12 tông đồ trước ngày chịu nạn, cảnh Chúa đứng trước toà án Philatô, cảnh Chúa trao chìa khoá cho thánh Phêrô / Pietro / Peter / Pierre.

Giáng sinh phù điêu. Ảnh: Phanxipăng

Giáng sinh phù điêu. Ảnh: Phanxipăng

Trước tượng đài Chúa Kitô một quãng, đặt pho tượng Đức Mẹ Maria ôm xác Chúa, thường được gọi tượng Pietà – phỏng theo tác phẩm điêu khắc rất nổi tiếng của Michelangelo (1575 – 1564). Lữ quán Nghinh Phong được mua lại và chỉnh sửa thành nơi để du khách dừng chân nghỉ ngơi, mua hàng lưu niệm do các nữ tu dòng Mến Thánh Giá Đà Lạt phụ trách. Những viên đá chẻ thành khối hình hộp chữ nhật được lắp đặt xấp xỉ 300 bậc cấp từ đường Hạ Long lên tượng Chúa Giêsu Kitô. Ven theo chuỗi bậc đá là hai hàng cây bày sắc toả hương: sứ / đại, phượng, anh đào, bồ đề, v.v.

Ngày 1-12-1994, tượng đài Chúa Giêsu Kitô trên đỉnh núi Nhỏ được khánh thành trọng thể. Từ ấy, đây trở thành chốn cầu nguyện của Kitô hữu, và là điểm tham quan mới ở Vũng Tàu thu hút đông đảo du khách gần xa.

Phải chăng cao nhất thế giới?

Trong tài liệu Trên đỉnh Tao Phùng do giáo xứ Vũng Tàu ấn hành cuối năm 1994, Vũ Sinh Hiên viết: “Đất và đá của quê hương đã được dùng để tạo thành hình tượng Đức Giêsu – Vua cao 32m, với hai cánh tay dang dài 18m40, được coi là tượng đài Đức Giêsu lớn nhất thế giới. Tượng đài Chúa Giêsu ở Rio de Janeiro bên Brésil cao 26m và hai tay dang rộng 16m”.

Tài liệu giảng dạy lịch sử địa phương tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu (dùng trong các trường phổ thông) do Nguyễn Thị Chim Lang, Bùi Thanh Hoá, Đinh Văn Hạnh hợp soạn, Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu xuất bản năm 2005, có đoạn: “Sự kết hợp hài hoà giữa cảnh quan thiên nhiên và nghệ thuật cổ điển tôn giáo với bản sắc văn hoá dân tộc đã tạo cho tượng Chúa Kitô núi Nhỏ Vũng Tàu thực sự là một tác phẩm nghệ thuật tầm cỡ khu vực. Giới kiến trúc trong nước cho rằng đây là bức tượng Chúa Kitô cao nhất thế giới, hơn cả bức tượng Chúa Kitô ở Rio de Janeiro (Brazin) vốn do hai Giáo hội của hai quốc gia Brazin và Argentina hợp tác xây dựng (cao 26m, sải tay dài 10m), trên một ngọn núi có cảnh quan tựa núi Nhỏ Vũng Tàu”.

Cũng ghi nhận về tượng Chúa Kitô ở núi Nhỏ tại Vũng Tàu với sự so sánh tượng Chúa Kitô ở Rio de Janeiro giống hệt tài liệu vừa dẫn là sách Bà Rịa – Vũng Tàu con số và sự kiện do Phạm Diêm, Đinh Văn Hạnh, Hồ Song Quỳnh, Huỳnh Tới hợp soạn, Thư viện tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu xuất bản năm 2007.

Đọc 3 thư tịch ấy, tôi ngờ ngợ, bèn tra cứu các trang web new7wonders.com, wikipedia.org, odia.terra.com.br, corcovado.com.br thì được biết: tại thành phố Rio de Janeiro của đất nước Brazil, trên núi Corcovado cao 710m, tượng Chúa Kitô – người chuộc lỗi / Cristo Redentor / Christ Rédempteur / Christ Redeemer được Heitor da Silva Costa thiết kế, Carlos Oswald và Paul Landowski thi công từ năm 1926, tới năm 1931 khánh thành đúng dịp kỷ niệm 100 năm Brazil độc lập. Thứ bảy 7-7-2007, tổ chức New Open World Corporation (NOWC) công bố danh sách 7 kỳ quan thế giới mới, trong đó có tượng Chúa Kitô ở Rio de Janeiro: riêng pho tượng cao 30m; hai cánh tay dang dài 23m; bệ tượng cao 8m; toàn bộ cả tượng lẫn bệ cao 38m.

Bernard Weber – chủ tịch NOWC – khoác áo thiên thanh đứng trước tượng Chúa Kitô ở Rio de Janeiro, Brazil. Ảnh: Hélène

Bernard Weber – chủ tịch NOWC – khoác áo thiên thanh đứng trước tượng Chúa Kitô ở Rio de Janeiro, Brazil. Ảnh: Hélène

Trên núi Nhỏ tại Vũng Tàu, tượng Chúa Kitô cao chính xác bao nhiêu? Tôi bèn cậy nhờ linh mục Phêrô Trần Văn Huyên giúp. Mới đây, nhóm thợ xây dựng đã đo đạc được thông số khả tín: riêng pho tượng cao 25m; bệ tượng cao 7m; toàn bộ cả tượng lẫn bệ cao 32m.

Vậy so với tượng Chúa Giêsu Kitô ở Rio de Janeiro, tượng Chúa Giêsu Kitô ở Vũng Tàu thấp thua. Tuy nhiên, tượng Chúa Giêsu Kitô ở Rio de Janeiro đặc ruột, thì tượng Chúa Giêsu Kitô ở Vũng Tàu lại rỗng ruột với sức chứa vài trăm người.

Cũng cần thêm rằng từ tháng 11-2010, tượng Chúa Giêsu Kitô cao nhất thế giới thuộc về pho tượng được dựng tại trị trấn Swiebodzin ở miền tây Ba Lan: riêng pho tượng cao 33m, tính từ bệ đến vương miện thì cao 51m.

Tượng Chúa Giêsu Kitô cao nhất thế giới hiện ở Swiebodzin, Ba Lan. Ảnh: Kacper Pempel

Tượng Chúa Giêsu Kitô cao nhất thế giới hiện ở Swiebodzin, Ba Lan. Ảnh: Kacper Pempel

(Còn nữa)

Read Full Post »

Trên núi Nhỏ ở thành phố biển Vũng Tàu, tượng Chúa Giêsu được thi công thế nào? Phải chăng đó là tượng Chúa Kitô cao nhất thế giới như nhiều sách báo đã khẳng định?                           

Núi Nhỏ được nhìn từ đường Hạ Long ven biển Vũng Tàu. Ảnh: Phanxipăng

Núi Nhỏ được nhìn từ đường Hạ Long ven biển Vũng Tàu. Ảnh: Phanxipăng                                                         

Ghé chơi Vũng Tàu, ngoài việc tắm biển, du khách còn tham quan nhiều danh lam thắng cảnh, trong đó có tượng Chúa Giêsu trên núi Nhỏ, nơi được Bộ Văn Hoá – Thông Tin ban hành văn bản số 57VH/QĐ ngày 18-1-1993 công nhận di tích lịch sử – văn hoá cấp quốc gia.

Tượng Chúa Giêsu hay thánh Gioóc?

Một số người thắc mắc vậy. Cũng hợp lẽ, bởi thời thuộc Pháp, Vũng Tàu từng mang tên Cap Saint Jacques, nghĩa là mũi đất mang tên thánh Jacques. Theo nghĩa hẹp, đó là mũi Thuỳ Vân, còn gọi mũi Nghinh Phong, tên khác là mũi Ô Quắn. Chính trên mũi đất ấy, giáo xứ Vũng Tàu khởi công xây tượng vào năm 1973, năm sau thì chuyển lên núi Nhỏ phía đối diện. Núi Nhỏ, tên khác là núi Tao Phùng, cao 136m tính từ chân núi, cao 176m tính từ mặt nước biển.

Lại thêm, một bản đồ do Sở Du lịch tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu xuất bản năm 1998 đã ghi chú địa điểm này bằng mấy từ: tượng thánh Gioóc. Thánh Gioóc, phiên âm từ George tức Jacques.

Trích bản đồ do Sở Du lịch tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu ấn hành năm 1998

Trích bản đồ do Sở Du lịch tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu ấn hành năm 1998

Kỳ thực, trên núi Nhỏ là tượng Chúa Giêsu Kitô / Giêsu Cơ Đốc. Tiếng Pháp: Jésus Christ. Tiếng Anh: Jesus Christ. Tiếng Na Uy: Jesus Kristus. Tiếng Ba Lan: Jezus Chrystus. Tiếng La Tinh: Iesus Christus. Tiếng Esperanto: Jesuo Kristo. Tiếng Nga: Иисус Христос. Tiếng Ukraina: Ісус Христос. Tiếng Mông Cổ: Есүс Христ. Tiếng Hoa: 耶穌基督 – Bính âm phát Yesujidu, âm Hán Việt phát Gia Tô Cơ Đốc. Kitô nghĩa là người được xức dầu dịp thụ phong vương, nhằm chỉ đấng lãnh đạo. Giêsu là tên riêng của vị sáng lập Kitô giáo.

Do đó, các bản đồ thành phố Vũng Tàu được ấn hành sau này tìm cách ghi nhận chính xác, chẳng hạn bản đồ do Nhà xuất bản Trẻ thực hiện năm 2001 in tượng Chúa Giêsu, bản đồ do Sở Du lịch tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu thực hiện năm 2006 in tượng Chúa Kitô, bản đồ do NXB Giao Thông Vận Tải thực hiện năm 2009 in tượng Chúa Giêsu.

Phanxipăng trước tượng đài Chúa Giêsu Kitô trên núi Nhỏ. Ảnh: Lê Bá Khánh Trình

Phanxipăng trước tượng đài Chúa Giêsu Kitô trên núi Nhỏ. Ảnh: Lê Bá Khánh Trình

Quá trình dựng tượng

Năm 1973, giáo xứ Vũng Tàu tiến hành tạo lập tượng đài Chúa Giêsu Kitô nơi mũi Nghinh Phong. Dự định toàn tượng đài cao 15m, gồm tượng cao 10m và bệ cao 5m. Ngày 17-1-1973, thị trưởng Vũng Tàu là đại tá Vũ Huy Tạo ra lệnh ngưng xây dựng, vì Phật giáo cho rằng địa điểm đó đã được chính quyền đồng ý dựng tượng Phật. Nhằm giữ hoà khí, đại diện của hai tôn giáo đã họp bàn với sự chủ trì của chính quyền, dẫn đến bản thoả hiệp được ba bên ký kết ngày 16-2-1974. Theo thoả hiệp, Phật giáo toàn quyền sử dụng mũi Nghinh Phong, còn Công giáo thì xây dựng các công trình trên núi Nhỏ với diện tích 10 mẫu.

Ngày 18-3-1974, chính quyền địa phương cấp văn thư số 140/VT/HC/LA cho phép xây dựng tượng đài Chúa Giêsu trên núi Nhỏ. Tại địa điểm mới này, tượng đài cần quy mô khác: to lớn hơn, vững chắc hơn. Phaolô Nguyễn Minh Tri – linh mục quản xứ Vũng Tàu – và bác sĩ Giuse Lê Quang Tuyến cùng nhiều người hảo tâm hào hứng nhập cuộc. Hoạ sĩ kiêm điêu khắc gia Văn Nhân vui mừng thiết kế tượng. Kỹ sư Nguyễn Quảng Đức tính toán loạt thông số cần thiết liên quan bê tông cốt thép.

Dự trù móng sâu 6m. Đào xuống 3m thì vấp cả mảng xi măng cứng ngắt. Tiếng vọng sau mỗi nhát xà beng giúp mọi người phán đoán rằng dưới lớp bê tông kia có khoảng trống. Chọc thủng một lỗ to, rồi dùng cái thúng buộc dây đưa một người xuống thăm dò. Lạ lùng thay! Lòng núi là hệ thống công sự do Pháp xây dựng kiên cố từ cuối thế kỷ XIX, gồm 7 căn hầm, mỗi hầm dài 7m và rộng 4m.

Thảo nào đỉnh núi Nhỏ có 2 khẩu thần công bắn đạn cỡ 240mm. Phía nam núi Nhỏ hướng ra biển còn 2 cụm pháo đài nữa. Một cụm với 5 khẩu thần công bắn đạn cỡ 300mm. Một cụm với 3 khẩu thần công bắn đạn cỡ 140mm. Cả 3 cụm pháo đài kết hợp hệ thống công sự tạo nên phòng tuyến đặc sắc nhằm kiểm soát tàu thuyền ra vào cửa biển Vũng Tàu – Sài Gòn.

Khẩu thần công bắn đạn 240mm trên núi Nhỏ. Ảnh: Phanxipăng

Khẩu thần công bắn đạn 240mm trên núi Nhỏ. Ảnh: Phanxipăng

Vậy thì móng tượng đài phải sâu hơn dự kiến ban đầu. Rồi xây bệ. Kế tiếp là phần việc chủ yếu: lắp giàn giáo để đổ bê tông pho tượng tại chỗ. 50 thợ có năng lực miệt mài lao động ngày đêm ở công trường. Ngoại trừ xi măng trắng và kim loại, toàn bộ vật liệu đều mang nguồn gốc Việt Nam: cát và sỏi Đồng Nai, cẩm thạch Đà Nẵng, v.v.

Hào quang quanh đầu tượng Chúa còn là thiết bị vật lý quan trọng: phần đầu tiên của thu lôi nhằm chống sét. Tà áo tượng có trổ 3 ô cửa sổ tô điểm bằng hoa văn chữ thọ, giúp lòng tượng được chiếu sáng tự nhiên và thoáng khí.

Đổ bê tông dựng tượng Chúa Kitô trên núi Nhỏ năm 1974. Ảnh tư liệu

Đổ bê tông dựng tượng Chúa Kitô trên núi Nhỏ năm 1974. Ảnh tư liệu

Trong lòng tượng, cầu thang xoắn ốc gồm 133 bậc giúp du khách leo lên cao. Từ đôi vai tượng Chúa Giêsu Kitô, du khách phóng tầm mắt quan sát toàn cảnh Vũng Tàu: núi Lớn, bãi Dâu, bãi Trước, bãi Dứa, bãi Sau, bãi Chí Linh, bãi Thuỷ Tiên, bàu Sen, bàu Trũng, và muôn nhà cửa, phố xá. Cũng từ điểm cao đó, ai nấy thảy đều thích thú khi ngắm nhìn một phần biển Đông mênh mông cuộn sóng.

 (Còn tiếp)

Read Full Post »

Chạm cõi trời tự tại

Từ lâu, tôi thầm mong gặp dịp leo lên tháp Phước Duyên để trực tiếp kiểm chứng những gì mình đã nghe, đã đọc. Mong ước ấy, mãi đến năm Kỷ Mão 1999, tôi mới thoả. Rồi mùa hè Canh Dần 2010, tôi lại trèo 7 tầng tháp quý.

Sau khi hai lớp cửa – một lớp cửa đồng và kế tiếp là lớp cửa gỗ – lần lượt mở ra, tôi bước vào bảo tháp theo sự dẫn lối của một chú tiểu ở chùa Thiên Mụ. Nhìn phía ngoài, thấy tháp hình bát giác đều, nhưng bên trong lại hình tròn.

Ngay tầng trệt, tôi thấy bệ thờ có một tượng Phật ngồi kiết già trên đài sen. Năm 1999, tượng được tô phết nhiều màu, riêng phần y được phủ nhũ vàng. Năm 2010, đó là tượng đồng óng ánh vàng. Đài sen lại là khối đá Thanh không sơn phết. Cả tượng lẫn đài sen được đặt trong lồng kính. Vách tường phía sau pho tượng có khắc danh hiệu bằng Hán tự lối khải thư: 中天調御本師釋迦牟尼文佛 Trung Thiên Điều Ngự Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Văn Phật.

Phanxipăng nơi tầng trệt (tức tầng 7 theo văn bia của vua Thiệu Trị) thờ Trung Thiên Điều Ngự Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Văn Phật. Ảnh: Suy Min

Phanxipăng nơi tầng trệt (tức tầng 7 theo văn bia của vua Thiệu Trị) thờ Trung Thiên Điều Ngự Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Văn Phật. Ảnh: Suy Min

Chừng ấy đủ để xác nhận: “tầng thứ bảy” trong văn bia của vua Thiệu Trị trỏ tầng trệt. Hiện tại, ở tầng này chẳng thấy tượng Tây Thiên Cực Lạc Pháp Vương lẫn tượng A Nan cùng Ca Diếp.

Phải chăng khá nhiều tác giả từng viết về nội thất bảo tháp song chưa hề vào đây để tận mắt quan sát quy cách thờ tự?

Ngay sau bệ thờ là cầu thang xoắn ốc dẫn lên tầng trên, theo hướng tay phải, ngược chiều kim đồng hồ. Đi theo hướng cầu thang này, Phật tử có thể sẽ thắc mắc:

– Mùa an cư kiết hạ, chư tăng hành lễ quá đường vẫn đi quanh điện thờ Phật theo hướng tay trái. Cớ sao cầu thang trong bảo tháp Phước Duyên bố trí ngược chiều?

Nghiên cứu cầu thang này, Hà Xuân Liêm (sđd) kết luận: “Chứng tỏ người thiết kế đã không hiểu gì mấy về đạo Phật”.

Quả thật, bình sinh vua Thiệu Trị chưa bao giờ sùng bái Tam bảo gồm Phật – Pháp – Tăng. Chính ông đề thơ vào bia chùa Diệu Đế thế này:

Ư ngã bổn phi sùng siển giáo,

Vi dân đản nguyện phúc sủng hồng.

Nghĩa: “Ta vốn chẳng phải kẻ sùng đạo, vì nguyện vọng của nhân dân nên cho lập chùa mà thôi.”

Cũng bởi thế nên an vị Phật trong tháp Phước Duyên dịp lạc thành, nhà vua không mời chư tăng thiết trai đàn, mà chỉ cử “các hoàng tử rước kim thân Thế tôn lên bảo tháp” như bia đá Thiên Mụ chung thanh còn lưu.

Càng leo lên cao, tháp càng hẹp dần, mùi phân dơi càng toả nồng nặc. Ấy là năm 1999. Hiện nay, sau quá trình tu bổ và tôn tạo, các cửa sổ tròn được bịt kín bằng kính trong suốt, do đó lòng tháp hết bị dơi phóng uế (3)­.

Kiểu thức thờ tự ở các tầng đều hao hao nhau. Tầng nào cũng có bệ bằng đá Thanh thờ một pho tượng Phật ngồi trên đài sen đặt trong lồng kính. Các tượng khác nhau về vóc to nhỏ, tư thế tay bắt ấn. Danh hiệu mỗi tượng đều được đề rõ trên vách.

Tỉ khâu (4) Thích Hải Bình cho tôi hay:

– Hồi trước, tượng thờ trong tháp toàn bằng đồng. Nhưng đề phòng nạn ăn cắp nhôm đồng, ăn trộm cổ vật, cố hoà thượng trụ trì Thích Đôn Hậu bèn cho phục chế tượng y cỡ bằng thạch cao vào Phật lịch 2528, tức năm Giáp Tý 1984. Lúc đó, các tượng đồng được chuyển vào điện Đại Hùng. Năm Đinh Hợi 2007, các pho tượng đồng lại được thỉnh ra thờ trong các tầng tháp như xưa.

Trong các tầng tháp, ánh sáng và khí trời được thu nhận qua những ô kính nơi khung cửa tò vò chính diện cùng loạt cửa sổ hình tròn ở mấy mặt tường. Quan sát loạt cửa sổ ấy, tôi mới hay rằng lâu nay phần lớn tranh vẽ tháp Phước Duyên dù tả thực vẫn không bám sát hiện thực. Tại mỗi tầng, các cửa sổ không nhất định phải nằm ngay vị trí cân đối như người ta tưởng. Thêm nữa, các cửa sổ mỗi tầng được thể hiện bằng một kiểu hoa văn riêng: tầng trệt có hoa văn chữ thọ, tầng nhì – hoa thị 6 cánh, tầng ba – hồi văn chữ vạn, tầng tư – hoa thị 4 cánh 4 gạch, tầng năm – hoa thị 4 cánh, tầng sáu – chữ thọ đơn,  tầng trên cùng – chữ vạn.

Tầng áp chót thờ 尸棄佛 Thi Khí Phật. Ấy là “tầng hai” tính theo văn bia của vua Thiệu Trị.

Tầng thứ 6 (tức tầng 2 theo văn bia của vua Thiệu Trị) thờ Thi Khí Phật. Ảnh: Phanxipăng

Tầng thứ 6 (tức tầng 2 theo văn bia của vua Thiệu Trị) thờ Thi Khí Phật. Ảnh: Phanxipăng

Đến đây, cầu thang xây xoắn trôn ốc đã hết. Muốn leo lên tầng cao nhất, phải sử dụng cái thang bằng gỗ lim cao 2m gồm 8 bậc bắc vào một ô cửa vuông vức. Thang có thể dịch chuyển được. Còn ô cửa sát sàn tầng trên hẳn thuở xưa có tấm đồng che chắn và thường được khoá chặt. Trong tuyển tập Trẻ số 2, Trần Đức Anh Sơn lập luận: “Do cách bố trí hệ thống cầu thang có sự khác biệt giữa tầng trên cùng với các tầng kia, đặc biệt xuất hiện cái thang gỗ di động do Bộ Công cất giữ và cánh cửa có chìa khoá do Bộ Lễ quản lý, chứng tỏ tầng trên cùng có một chế độ bảo vệ đặc biệt và vô cùng nghiêm ngặt. Từ đó chúng tôi cho rằng chỉ có pho tượng tầng trên cùng mới thật sự bằng vàng”.

Thang gỗ lim nối tầng thứ 6 lên tầng tháp cao nhất. Ảnh: Phanxipăng

Thang gỗ lim nối tầng thứ 6 lên tầng tháp cao nhất. Ảnh: Phanxipăng

Tất nhiên, pho tượng 過去毘婆尸佛 Quá Khứ Tỳ Bà Thi Phật nếu được chế tác bằng vàng thì chỉ tồn tại ở tầng cao nhất của tháp Phước Duyên trước khi xảy vụ trộm “vô tiền khoáng hậu”. Sau đấy, người ta đã thay bằng tượng đồng. Một thời gian là tượng thạch cao. Bây giờ, đồng lại hoàn đồng (5).

Phanxipăng bên tượng Quá Khứ Tì Bà Thi Phật ở tầng cao nhất (tức tầng 1 theo văn bia của vua Thiệu Trị). Ảnh: Suy Min

Phanxipăng bên tượng Quá Khứ Tì Bà Thi Phật ở tầng cao nhất (tức tầng 1 theo văn bia của vua Thiệu Trị). Ảnh: Suy Min

Ở tầng cao nhất, chú tiểu mở cửa tò vò và nhẹ nhàng cảnh báo:

– Ai sức khoẻ kém, lên tới đây ắt chóng mặt, ù tai. Nếu bạo gan nhìn xuống đất, người nào bị bệnh tim mạch thì coi chừng… ngất xỉu. Do đó, hạn chế khách leo tháp Phước Duyên là chí lý.

Tôi đánh bạo, lom khom nhoài mình ra cửa để phóng tầm mắt nhòm toàn cảnh cố đô. Thật hiếm khi được thoải mái ngắm nghía tổng thể địa bàn sông Hương núi Ngự từ điểm cao tuyệt diệu vầy. Ngước đầu, tôi thấy trên cổng tò vò có hoành phi ba chữ: 自在天 Tự tại thiên. Ồ! Há lẽ may mắn đặt chân đến đây là thong dong chạm cõi trời tự tại? ♥

Từ tầng cao nhất của tháp Phước Duyên, nhìn xuống nền đình Hương Nguyện, trụ biểu, đường Nguyễn Phúc Nguyên, sông Hương. Ảnh: Phanxipăng

Từ tầng cao nhất của tháp Phước Duyên, nhìn xuống nền đình Hương Nguyện, trụ biểu, đường Nguyễn Phúc Nguyên, sông Hương. Ảnh: Phanxipăng

____________

(3) Sáng thứ năm 28-8-2003, tháp Phước Duyên cùng 17 hạng mục khác của chùa Thiên Mụ bắt đầu được tu bổ và tôn tạo bởi Viện Khoa học công nghệ (thuộc Bộ Xây dựng) phối hợp với Công ty Mỹ thuật trung ương (thuộc Bộ Văn hoá Thông tin) thi công theo đề án được đầu tư tổng kinh phí hơn 14,8 tỉ đồng. Hạng mục quan trọng nhất là tháp Phước Duyên được xử lý chống lún, chống nghiêng, thay 21 con giao ngũ sắc đầu các bờ quyết bằng sản phẩm pháp lam đạt 85% so với bản gốc, v.v. Dự kiến ngày 30-12-2005 thì đề án ấy hoàn tất, tuy nhiên ngày 15-5-2006 mới xong. Sáng thứ năm 20-12-2007, khánh thành công trình tu bổ và bảo tồn chùa Thiên Mụ, tổng kinh phí đã tăng vọt: 26,5 tỉ đồng.

(4) Tỉ khâu còn được gọi tỉ khưu, tỉ khiêu, tỉ kheo, tì kheo. Chữ Hán ghi 比丘. Đó là phiên âm danh từ Phạn ngữ: bhikṣu trong Bắc Phạn (Sanskrit) & bhikkhu trong Nam Phạn (Pāli), đọc phích khu, nghĩa gốc là khất sĩ / người ăn xin, nghĩa phát sinh là nam giới xuất gia, sống không nhà, hoạt động chính gồm thiền định và giảng đạo.

(5) Khắp thế giới, những tháp 7 tầng đều được sắp xếp quy cách thờ Phật trong từng tầng như vậy. Ở Huế, nơi sân chùa Từ Đàm, tháp Ấn Tôn cao 27,5m được khởi công xây dựng ngày 6 tháng giêng năm Mậu Tý (12-2-2008) và khánh thành ngày rằm tháng 2 năm Canh Dần (30-3-2010), 7 tầng cũng thờ 7 tượng Phật bằng đồng với danh hiệu theo thứ tự y hệt.

 

  • Phanxipăng

Đã đăng lần lượt trên các tạp chí:

  • Thế Giới Mới 529 (31-3-2003)
  • Nghiên Cứu & Phát Triển 80 (5-2010)
  • Kiến Thức Ngày Nay 726 (10-10-2010)
  • Chim Việt Cành Nam 42 (12-3-2011)

Read Full Post »

Cặp câu đối trên trụ biểu trước tháp Phước Duyên: Bát công chi thuỷ thường thanh nhất thiết chúng sinh cát tường dã; Ngũ diễn chi xa bất tệ đại nguyện thập phương lương thiện tai. Nghĩa: Nước tám đức thường xuyên sạch trong, chúng sinh an lành; Xe năm cỗ không rời đại nguyện, mười phương lương thiện. Bát công chi thủy / bát công đức thủy là nước ở cõi cực lạc, gồm 8 công đức: lắng sạch, trong mát, ngọt ngon, dịu nhẹ, nhuần trơn, an lành, trừ được đói khát và bệnh hoạn, bổ khỏe cho tinh thần lẫn thể xác. Ngũ diễn chi xa / ngũ thừa là 5 cỗ xe, chỉ 5 thừa của đạo Phật: nhân, thiên, thanh văn, duyên giác, bồ tát. Ảnh: Phanxipăng

Cặp câu đối trên trụ biểu trước tháp Phước Duyên:
Bát công chi thuỷ thường thanh, nhất thiết chúng sinh cát tường dã;
Ngũ diễn chi xa bất tệ, đại nguyện thập phương lương thiện tai.
Nghĩa:
Nước tám đức thường xuyên sạch trong, chúng sinh an lành;
Xe năm cỗ không rời đại nguyện, mười phương lương thiện.
Bát công chi thủy / bát công đức thủy là nước ở cõi cực lạc, gồm 8 công đức: lắng sạch, trong mát, ngọt ngon, dịu nhẹ, nhuần trơn, an lành, trừ được đói khát và bệnh hoạn, bổ khỏe cho tinh thần lẫn thể xác.
Ngũ diễn chi xa / ngũ thừa là 5 cỗ xe, chỉ 5 thừa của đạo Phật: nhân, thiên, thanh văn, duyên giác, bồ tát.
Ảnh: Phanxipăng

Vụ trộm hy hữu

Các sách Chùa Thiên Mụ của Hà Xuân Liêm, Bốn trăm năm chùa Thiên Mụ của Nguyễn Đắc Xuân (NXB Thuận Hóa, Huế, 1998), Thăm chùa Thiên Mụ của Mai Khắc Ứng (NXB Thuận Hóa, Huế, 2004) đều in nhiều ảnh màu minh hoạ, song không có bức nào chụp các pho tượng Phật thờ trong tháp Phước Duyên. Hà Xuân Liêm còn viết: “Hiện nay sách vở viết về chùa Thiên Mụ đều không có chỗ nào nói rõ về những pho tượng này”. Nhận xét thế e thiếu chính xác. Cuối năm 1993, tuyển tập Trẻ số 2 (NXB Đà Nẵng, 1993) đã đăng bài của Trần Đức Anh Sơn mang tiêu đề Sự thật về tượng Phật bằng vàng ở chùa Thiên Mụ. Trước và sau thời điểm đó, nhiều cây bút khác cũng từng trình bày đề tài này với lắm điều mâu thuẫn, xa rời thực tế, rất đáng hồ nghi.

Hiện còn nguyên trạng bia đá “衘製天姥寺福緣寶塔碑 Ngự chế Thiên Mụ tự Phước Duyên bảo tháp bi”dựng năm Bính Ngọ 1846, niên hiệu Thiệu Trị VI. Ảnh: Phanxipăng

Hiện còn nguyên trạng bia đá “衘製天姥寺福緣寶塔碑 / Ngự chế Thiên Mụ tự Phước Duyên bảo tháp bi”dựng năm Bính Ngọ 1846, niên hiệu Thiệu Trị VI. Ảnh: Phanxipăng

Bia đá Ngự chế Thiên Mụ tự Phước Duyên bảo tháp cho biết danh hiệu các vị “kim thân Thế tôn” được kính cẩn thờ phụng trong 7 tầng tháp như sau: “Chiếu y Thích điển phụng cổ Phật dĩ lai kỳ đệ nhất Quá Khứ Tì Bà Thi Phật; đệ nhị Thi Khí Phật; đệ tam Tỳ Xá Phù Phật; đệ tứ Câu Lưu Tôn Phật; đệ ngũ Câu Na Hàm Mâu Ni Phật; đệ lục Ca Diếp Phật; đệ thất Trung Thiên Điều Ngự Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Văn Phật, Tây Phương Cực Lạc Pháp Vương, bồi chi hữu A Nan, Ca Diếp tôn giả”. Nghĩa: “Chiếu theo kinh sách Phật giáo thì tầng thứ nhất thờ Phật Quá Khứ Tỳ Bà Thi (Vipassi); tầng hai thờ Phật Thi Khí (Sikkhi); tầng ba thờ Phật Tỳ Xá Phù (Vessabhu); tầng tư thờ Phật Câu Lưu Tôn (Kakusandha); tầng năm thờ Phật Câu Na Hàm Mâu Ni (Konagamana); tầng sáu thờ Phật Ca Diếp (Kassapa); tầng bảy thờ Trung Thiên Điều Ngự Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Văn Phật (Sakkamuni), Tây Thiên Cực Lạc Pháp Vương, thêm A Nan (Ananda) và Ca Diếp (Mahakasyapa)”.

Vậy là trong 7 tầng tháp vốn thờ 10 pho tượng cả thảy. Thứ tự các tầng tháp mà văn bia liệt kê kiểu gì? Cụ thể là “tầng thứ nhất” chỉ tầng trệt hay tầng cao chót vót?

Nhiều tài liệu như Cố đô Huế của Thái Văn Kiểm (Tập thượng – Nha Văn hoá, Bộ Quốc gia Giáo dục, Sài Gòn, 1960), Khảo sát về một số cổ tích và địa danh ở Huế của Phan Văn Dật (Tập 1 Mỹ thuật do trường Cao đẳng Mỹ thuật Huế thực hiện, 1974), Kiến trúc cố đô Huế của Phan Thuận An Công ty Quản lý di tích Huế ấn hành, 1990 đều xem “tầng thứ nhất” là tầng trệt. Công sứ A. Bonhomme viết trong BAVH 1915 rằng muốn vào tháp Phước Duyên cần phải xin giấy phép triều đình An Nam vì chùa vừa thuộc Bộ Lễ, vừa thuộc Bộ Công, và ông ấy cũng tính rằng “tầng thứ nhất” là tầng trệt. A. Bonhomme tường thuật: “Sau khi vào cửa, ta như đang ở trong một cái ổ bằng gạch có một tượng đồng Quá Khứ Tỳ Bà Thi Phật (Vispassyi)”. Sách Nguyễn triều cố sự của Bửu Kế Nhà sách Khai Trí, Sài Gòn, 1956 – NXB Đà Nẵng in lại, 1996 mô tả tháp Phước Duyên: “Bên trong tầng nhất thờ đức Quá Khứ Tỳ Bà Thi Phật (Vispassyi) rồi có cầu thang xây hình trôn ốc đưa đến các tầng trên… Từ tầng sáu, muốn lên tầng bảy, phải qua một cái cửa sắt thường khoá và niêm lại. Chìa khoá do Bộ Công giữ, mỗi năm chỉ mở cửa một lần để quét dọn. Sở dĩ có việc đề phòng ẩn mật như vậy vì tầng trên, ngoài các vị Thích Ca Mâu Ni, A Nan, Ca Diếp, còn các vị Phật khác cũng đều bằng vàng cả”.

Hồng Hoài – bút danh của Lê Văn Hoàng, từng làm việc trong Ngự tiền văn phòng vua Bảo Đại – lại quan niệm “tầng thứ nhất” nằm trên cùng. Trong tập Ba trăm năm thăng trầm của chùa Thiên Mụ (Xuân Hữu xuất bản tại Huế, không ghi niên đại), Hồng Hoài viết: “Tầng thứ bảy ở dưới trống không, nếu muốn lên tầng thứ sáu ở trên thì phải bắc thang, mà thang này lại do Bộ Công cất giữ… Dưới thời vua Bảo Đại, mỗi khi muốn mở tháp có việc cần phải lập Tam nha hội đồng, nghĩa là Bộ Lễ đem chìa khoá đến, Bộ Công vác thang đến, ngự tiền văn phòng do ký giả [tức Hồng Hoài] mang thủ sách đến”.

Soi bóng xuống dòng Hương. Ảnh: Phanxipăng

Soi bóng xuống dòng Hương. Ảnh: Phanxipăng

Qua ấn phẩm ấy, Hồng Hoài còn kể một sự kiện chấn động: “Năm 1942, ở tháp Phước Duyên đã xảy ra một vụ mất trộm rất ly kỳ và có vẻ khoa học. Hai tấm cửa sắt dày và khoá tầng dưới của tháp vẫn nguyên vẹn. Kẻ gian lại từ cửa tháp tầng trên chóp mà vào. Thành thử vụ mất bảo vật xảy ra từ bao giờ không ai hay biết. Một hôm có người phu thấy cửa tháp tầng chóp trên cùng mở, liền tri hô lên rồi đi báo Bộ. Ba cơ quan [Bộ Lễ, Bộ Công và Ngự tiền văn phòng] họp lại, mở cửa lên xem, bao nhiêu tượng Phật vàng ở bảy tầng đều mất  hết, chỉ còn lại những thứ đồ thờ bằng bạc”.

Trên báo Đuốc Tuệ số 15 (phát hành ngày 6-6-1964 tại Sài Gòn), Nguyễn Bảo Tụng cho rằng vụ trộm các pho tượng Phật bằng vàng trong tháp Phước Duyên xảy ra sớm hơn cả thập niên: năm 1933.

Một số bậc cao niên hiện còn sống tại Huế còn kể rằng xưa quanh tháp Phước Duyên thường xuyên có đội tự phu 20 người dân làng Vạn Xuân luân phiên canh gác suốt đêm ngày. Vậy mà vẫn bị mất trộm và chẳng tài nào phát hiện dấu vết thủ phạm! Lẽ nào đạo chích là tay võ nghệ tuyệt luân, cực kỳ xuất sắc về khinh thân công lẫn bích hổ công?

Song le, Tết Tân Tị 2001, giai phẩm Phú Xuân (NXB Trẻ, 2001) đăng bài Tượng Phật vàng trên tháp Phước Duyên chùa Linh Mụ do Nguyệt Đình viết với lắm chi tiết khác: “Tượng Phật Thích Ca thờ ở tầng 7 đúc bằng vàng, nặng hàng mấy chục ki lô, cho nên cửa tháp khoá đến 2 lớp – khoá cửa tầng 1 giao cho chánh tổng Hà Khê giữ, chìa khoá tầng 7 giao cho Bộ Lễ giữ… Công việc bảo vệ tượng Phật ở tháp Phước Duyên thận trọng như vậy, thế mà tượng Phật vàng vẫn bị lấy trộm nhiều lần. Chúng là những tên trộm tài danh, võ nghệ cao cường, chẳng cần thang, chẳng cần khoá, chỉ một phát phi thân là lên tận tầng cao hơn 21m, ung dung bê tượng Phật vàng rồi biến mất. Nhưng khối lượng vàng quá lớn, khó bề tiêu thụ êm xuôi nên chúng trộm 5, 7 lần thì 5, 7 lần đều bị bắt, thành ra 5, 7 lần máu chảy đầu rơi dưới lưỡi gươm luật pháp”.

Đoạn vừa dẫn chẳng rõ căn cứ vào tư liệu nào, tuy nhiên nội dung quá khó tin!

Mở cửa bảo tháp Phước Duyên.  Phía trên cửa tầng trệt có hoành phi gồm 4 chữ Hán “福緣寶塔 / Phước Duyên bảo tháp” hiện chưa được khôi phục. Đôi câu đối hai bên cửa: Pháp vũ hoằng thi, thảo mộc côn trùng triêm lợi ích; Thân vân biến mãn, hư không thế giới phóng quang minh. Nghĩa: Mưa pháp rộng ban, cây cỏ côn trùng nhuần ích lợi; Mây lành bao phủ, hư không thế giới chiếu sáng ngời. Đó vốn là câu đối của Đại sư Thái Hư (1890 – 1947) đã lược giản mỗi vế 6 chữ bởi Hoà thượng Thích Đôn Hậu (1905 – 1992). Ảnh: Phanxipăng

Mở cửa bảo tháp Phước Duyên.
Phía trên cửa tầng trệt có hoành phi gồm 4 chữ Hán “福緣寶塔 / Phước Duyên bảo tháp” hiện chưa được khôi phục.
Đôi câu đối hai bên cửa:
Pháp vũ hoằng thi, thảo mộc côn trùng triêm lợi ích;
Thân vân biến mãn, hư không thế giới phóng quang minh.
Nghĩa:
Mưa pháp rộng ban, cây cỏ côn trùng nhuần ích lợi;
Mây lành bao phủ, hư không thế giới chiếu sáng ngời.
Đó vốn là câu đối của Đại sư Thái Hư (1890 – 1947) đã lược giản mỗi vế 6 chữ bởi Hoà thượng Thích Đôn Hậu (1905 – 1992).
Ảnh: Phanxipăng

(Còn nữa)

Read Full Post »

Older Posts »